عوامل کاهش تستوسترون در ورزشکاران

در این مقاله علمی، به بررسی دقیق عوامل کاهش تستوسترون در ورزشکاران پرداخته شده است. این تحلیل ویژه بدنسازان، ورزشکاران قدرتی، دوندگان استقامتی و سایر رشته‌های ورزشی تهیه شده و بر پایه مطالعات معتبر تنظیم گردیده است.
اهمیت تستوسترون در عملکرد ورزشی
تستوسترون از طریق مکانیسم‌های زیر بر عملکرد ورزشی تأثیر می‌گذارد:

مکانیسم
تأثیر فیزیولوژیک

افزایش سنتز پروتئین عضلانی
رشد هیپرتروفی فیبرهای نوع II

تحریک اریتروپوئز
افزایش ظرفیت حمل اکسیژن

کاهش کاتابولیسم پروتئینی
حفظ توده عضلانی در شرایط استرس متابولیک

بهبود تراکم استخوانی
کاهش خطر شکستگی در ورزش‌های تماسی

تنظیم متابولیسم لیپید
کاهش چربی احشایی

کاهش سطح این هورمون می‌تواند منجر به افت عملکرد، افزایش خطر آسیب و اختلال در ریکاوری شود.
عوامل اصلی کاهش تستوسترون در ورزشکاران
۱. تمرین بیش از حد و سندرم اورترنینگ
تمرینات با حجم و شدت بالا بدون دوره‌بندی مناسب، یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش تستوسترون در ورزشکاران است.

مکانیسم: افزایش مزمن کورتیزول → سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-گناد (HPTA) → کاهش ترشح LH و FSH.
شواهد علمی:

ورزشکارانی با بیش از ۱۵ ساعت تمرین هفتگی: کاهش تا ۴۳٪ در تستوسترون کل (Hackney et al., ۲۰۱۸).1
بدنسازان در فاز پیش‌مسابقه: افت ۳۵–۵۰٪ در تستوسترون آزاد پس از ۸ هفته تمرین مداوم.2

۲. رژیم‌های غذایی محدودکننده کالری و چربی
رژیم‌های کم‌کالری و کم‌چربی، به‌ویژه در دوره آماده‌سازی، از عوامل کاهش تستوسترون در ورزشکاران محسوب می‌شوند.

چربی کمتر از ۲۰٪ کل کالری دریافتی → کاهش دسترسی به کلسترول (پیش‌ساز تستوسترون).
کاهش کالری بیش از ۳۰٪ از نیاز پایه → فعال‌سازی مسیر AMPK → مهار تولید تستوسترون.
مطالعه مروری: رژیم با ۳۰٪ چربی در مقایسه با ۱۵٪ چربی، ۲۸٪ تستوسترون بالاتر حفظ می‌کند (Volek et al., ۲۰۱۹).3

نسبت درشت‌مغذی
تأثیر بر تستوسترون

چربی ≥۳۰٪
حفظ سطح بهینه

چربی ۱۵–۲۰٪
کاهش متوسط

چربی ۶۰۰ میلی‌گرم: افزایش کورتیزول و اثر منفی خالص.
قرارگیری در معرض اندوکرین دیسراپتورها (بیسفنول A، فتالات‌ها).

علائم بالینی کاهش تستوسترون در ورزشکاران

علامت
شدت بالینی
توضیح

کاهش قدرت عضلانی
بالا
افت در حداکثر تکرار (۱RM)

تأخیر در ریکاوری
بالا
درد عضلانی >۷۲ ساعت

افزایش چربی احشایی
متوسط
علی‌رغم رژیم غذایی

اختلال خواب
متوسط
بیداری مکرر

کاهش میل جنسی
بالا
حتی در سنین ۲۰–۳۰ سال

تغییرات خلقی
متوسط
تحریک‌پذیری، افسردگی

راهکارهای مبتنی بر شواهد برای پیشگیری و مدیریت
۱. دوره‌بندی تمرینی (Periodization)

فاز حجم: ۴ هفته، ۴ جلسه
فاز شدت: ۳ هفته، ۳ جلسه
فاز ریکاوری: ۱ هفته دلود فعال

۲. تغذیه متعادل

چربی: حداقل ۰.۸ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن
کالری: عدم کاهش بیش از ۲۰٪ از TDEE
چرخه کربوهیدرات: ۳ روز کم، ۱ روز بالا

۳. استفاده از مکمل‌های حمایتی
برای جبران کمبودهای تغذیه‌ای و حمایت از تولید طبیعی تستوسترون، استفاده از محصولات مکمل تستوسترون با فرمولاسیون استاندارد توصیه می‌شود. ترکیباتی نظیر تریبولوس ترستریس (استانداردشده به ۴۵٪ ساپونین)، فنوگریک، زینک و آشواگاندا (KSM-66) اثربخشی بالینی دارند. این محصولات مکمل تستوسترون در ماسل کالا با تضمین اصالت و مشاوره تخصصی قابل تهیه هستند.
۴. بهینه‌سازی خواب

مدت: ۷–۹ ساعت
کیفیت: دمای ۱۸–۲۰ درجه، تاریکی کامل، عدم استفاده از صفحه‌نمایش ۱ ساعت قبل از خواب

۵. مدیریت استرس

تمرینات تنفسی، مدیتیشن، یوگا
حداقل ۱ روز استراحت کامل در هفته

۶. پایش دوره‌ای

آزمایش خون: هر ۳–۶ ماه (صبح ناشتا، ۷–۹ صبح)
پارامترها: تستوسترون کل، آزاد، SHBG، کورتیزول، ویتامین D

نتیجه‌گیری
عوامل کاهش تستوسترون در ورزشکاران عمدتاً ناشی از عدم تعادل در حجم تمرینی، تغذیه، خواب و مدیریت استرس هستند. با اعمال پروتکل‌های علمی شامل دوره‌بندی تمرینی، تغذیه متعادل، خواب کافی و استفاده از محصولات مکمل تستوسترون باکیفیت می‌توان سطح بهینه این هورمون را حفظ کرد.
پایش منظم و تنظیم برنامه بر اساس نتایج آزمایش، کلید موفقیت بلندمدت در ورزش حرفه‌ای است.
منابع:

Hackney AC, et al. J Strength Cond Res. ۲۰۱۸.
Hulmi JJ, et al. Int J Sports Med. ۲۰۲۱.
Volek JS, et al. Eur J Appl Physiol. ۲۰۱۹.
Leproult R, Van Cauter E. JAMA. ۲۰۱۱.
Kraemer WJ, et al. Biol Sport. ۲۰۲۰.
Hackney AC. Med Sci Sports Exerc. ۲۰۱۷.